Nowy Jednolity Plik Kontrolny dla podatku dochodowego (JPK CIT, struktura JPK_KR_PD) wymaga raportowania różnic między wynikiem księgowym a podatkowym. Moduł Finansowo-Księgowy (FK) systemu Asseco Softlab ERP prowadzi tę ewidencję na dedykowanych kontach pozabilansowych. W części 2 artykułów związanych z automatyzacją ewidencji różnic podatkowych przedstawione zostaną przykłady księgowania odsetek naliczonych otrzymanych od należności, z uwzględnieniem wyceny bilansowej rozrachunków.
Potrzeba biznesowa
Wprowadzenie obowiązku raportowania w pliku JPK KR PD danych związanych z rozliczeniem podatku dochodowego CIT , a w szczególności podział różnic przejściowych w zależności od roku ich powstania: albo w roku bieżącym albo w latach ubiegłych albo w przyszłości, wymusiło na działach księgowych zmiany w księgowaniu wielu operacji księgowych, w tym odsetek od należności.
Odsetki od należności handlowych (odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych) mogą być naliczane, jeśli kupujący nie zapłacił w terminie ceny. Jeśli termin płatności został uzgodniony, odsetki ustawowe od transakcji handlowych należą się dnia następującego po ustalonym dniu zapłaty ceny.
Ujęcie odsetek w księgach rachunkowych odbywa się zgodnie z zasadą memoriału, określoną w art. 6 ust. 1 ustawy o rachunkowości. Z przepisu tego wynika, że w księgach rachunkowych jednostki należy ująć wszystkie osiągnięte, przypadające na jej rzecz przychody i obciążające ją koszty związane z tymi przychodami dotyczące danego roku obrotowego, niezależnie od terminu ich zapłaty. Oznacza to, że w księgach danego roku trzeba zaewidencjonować nie tylko odsetki otrzymane czy zapłacone, ale również te, które na dzień bilansowy są należne, lecz jeszcze nie wymagają zapłaty lub których termin płatności jeszcze nie zapadł.
Odsetki zalicza się, co do zasady, do przychodów finansowych lub kosztów finansowych (art. 42 ust. 3 ustawy o rachunkowości).
Na gruncie przepisów podatkowych odsetki są traktowane inaczej niż w rachunkowości. Wierzyciel wykazuje przychód podatkowy dopiero w momencie otrzymania odsetek, a nie w chwili ich naliczenia. Natomiast dłużnik może zaliczyć odsetki do kosztów uzyskania przychodów tylko wtedy, gdy zostaną one faktycznie zapłacone.
Jak wyglądało to wcześniej
System Softlab ERP automatyzuje naliczanie odsetek od należności, dostarczając mechanizmów do naliczania i księgowania odsetek zapłaconych po terminie, odsetek otrzymanych od kontrahenta, a także odsetek bilansowych.
W systemie Softlab dostępne są następujące funkcjonalności dedykowane naliczaniu i księgowaniu odsetek od należności i zobowiązań handlowych:
- Naliczanie i księgowanie odsetek od zapłaconych po terminie należności – wystawiana jest nota odsetkowa, która może być zaksięgowana. Standardowe schematy księgowania (ODS, ODS_WK, ODS…) tworzą zapisy na kontach:
- Winien: Konto rozrachunkowe np. 200
- Ma: Przychody finansowe z tyt. naliczonych odsetek od należności (np. 751),
- Ma: Przejściowe różnice podatkowe z tyt. przychodów finansowych od naliczonych odsetek (np. P/PR/751).
- Przeksięgowanie otrzymanych odsetek od należności – procedura dostępna w słowniku Przeglądanie rozrachunków, która tworzy dokument księgowy zawierający linijki z przeksięgowaniem przychodów finansowych oraz rozliczeniem różnic podatkowych.
- Wycena bilansowa należności i zobowiązań – – wystawiana jest nota odsetkowa specjalnie oznaczona, która może być zaksięgowana. Standardowy schemat BODS tworzy zapisy:
- Winien: Konto rozrachunkowe np. 200
- Ma: Przychody finansowe z tyt. bilansowych odsetek od należności (np. 751),
- Ma: Przejściowe różnice podatkowe z tyt. przychodów finansowych od bilansowych odsetek (np. P/PR/751).
Różnice podatkowe od odsetek te do tej pory były oznaczane i rozliczane jako różnice przejściowe PR. Powstanie różnicy podatkowej PR następowało w momencie księgowania odsetek naliczonych, a jej rozliczenie w momencie księgowania odsetek zapłaconych przez kontrahenta. Nie było automatyzacji stornowania wyceny bilansowej i rozliczania różnic podatkowych dla tych operacji. Naliczenie odsetek bilansowych wymagało od księgowych albo ich samodzielnego wystornowania w następnym roku dniem pierwszego stycznia albo ręcznego wystornowania w momencie zapłaty odsetek przez kontrahenta.
Jak to usprawniliśmy
Moduł FK Softlab ERP prowadzi ewidencję różnic podatkowych równolegle do zwykłych księgowań, na zestawie kont pozabilansowych dostarczanych w ramach wzorcowego planu kont. Każda różnica trafia automatycznie na właściwe konto pozabilansowe, w zależności od jej rodzaju.
System Sofltab ERP rozróżnia wiele rodzajów różnic podatkowych (trwałe, przejściowe, odliczenia/doliczenia od/do podstawy, odliczenia/doliczenia od/do podatku), w tym trzy rodzaje przejściowych różnic podatkowych, w zależności od tego, kiedy dana pozycja ma być wykazana podatkowo, a kiedy księgowo:
- różnice roku bieżącego (oznaczane jako PR) – czyli przychody/koszty nie podlegające opodatkowaniu w roku bieżącym,
- różnice lat ubiegłych (PX) czyli przychody/koszty podlegające opodatkowaniu w roku bieżącym, które zostały ujęte w księgach rachunkowych w ubiegłych latach,
- różnice lat następnych (PY) — czyli pozycje podatkowe już dziś, które w księgach rachunkowych pojawią się dopiero w przyszłości.
W prezentowanych przykładach na potrzeby ewidencji podatkowej odsetek wykorzystane będą tylko dwa rodzaje różnic: różnice roku bieżącego (PR) oraz różnice lat ubiegłych (PX).
Wprowadzone do systemu zmiany obejmują:
- Możliwość wskazania jaka metoda będą stornowane odsetki bilansowe – parametr STD_MetodaODS_Storno określa metodę stornowania i może przyjmować wartości:
- 0 – brak stornowania,
- 1 – następnego dnia po dniu bilansowym,
- 2 – w dniu księgowania odsetek naliczonych (po zapłaceniu faktury przez kontrahenta) lub przy kolejnej wycenie bilansowej.
- Dodanie stornowania odsetek bilansowych w schemacie księgowania odsetek naliczonych i kolejnej wyceny bilansowej.
- Możliwość automatycznego stornowania odsetek bilansowych w momencie ich księgowania – tworzony jest dokument storna z datą następnego dnia po dniu bilansowych
- Odwrócenie wyceny bilansowej – rozliczenie przejściowej różnicy roku bieżącego i poprzedniego w momencie księgowania odsetek zapłaconych – schemat księgowania dla odsetek zapłaconych został wzbogacony o dodatkowe linijki z rozliczeniem wyceny bilansowej i przeklasyfikowaniem różnic PR na PX,
- Dostosowanie schematów księgowania do zmian w planie kont i wymiarach – schematy księgowania odsetek dostosowano do obsługi różnic podatkowych PR i PX oraz nowych kont księgowych zawierających podział na jednostki powiązane i pozostałe.
Na liście zmian znalazły się także:
- Dostosowanie konfiguratorów dla odsetek do nowych kont i wymiarów
- Obsługa strona bilansowych odsetek w konfiguratorach
Przykłady związane z naliczaniem i księgowaniem odsetek
Przykłady związane z odsetkami dotyczą trzech faktur o numerach F1, F2 oraz F3,F4, F5 wystawionych 8.09.2025 na kwotę 1000 zł netto każda, z terminem płatności 22.09.2025.
W przykładach użyto następujących kont księgowych (tabela 1):
Tabela 1. Konta księgowe dla odsetek
| Symbol konta | Opis konta | Rodzaj konta | Znacznik podatkowy |
| 751/3/15 | Przychody z operacji finansowych – Od jednostek pozostałych – Odsetki od należności naliczone | Przychodowe | |
| 751/3/14 | Przychody z operacji finansowych – Od jednostek pozostałych – Odsetki od należności otrzymane | Przychodowe | |
| P/PR/751/3/15 | Różnice pomiędzy wartościami bilansowymi a podatkowymi – Różnice przejściowe w bieżącym roku – Przychody z operacji finansowych – Od jednostek pozostałych – Odsetki od należności naliczone | Pozabilansowe | PD2_PB |
| P/PR/751/3/14 | Różnice pomiędzy wartościami bilansowymi a podatkowymi – Różnice przejściowe w bieżącym roku – Przychody z operacji finansowych – Od jednostek pozostałych – Odsetki od należności otrzymane | Pozabilansowe | PD2_PB |
| P/PX/751/3/15 | Różnice pomiędzy wartościami bilansowymi a podatkowymi – Różnice przejściowe w bieżącym roku – Przychody z operacji finansowych – Od jednostek pozostałych – Odsetki od należności naliczone | Pozabilansowe | PD3_PB |
| P/PX/751/3/14 | Różnice pomiędzy wartościami bilansowymi a podatkowymi – Różnice przejściowe w bieżącym roku – Przychody z operacji finansowych – Od jednostek pozostałych – Odsetki od należności otrzymane | Pozabilansowe | PD3_PB |
| RPD/K02 | Przychody niepodlegające opodatkowaniu w roku bieżącym | Pozabilansowe | |
| RPD/K03 | Przychody podlegające opodatkowaniu w roku bieżącym, ujęte w księgach rachunkowych lat ubiegłych | Pozabilansowe |
Przykład 1 – odsetki zapłacone w tym samym roku
Przykład dotyczy faktury F1 zapłaconej 15.10.2025 roku, do której 31.10.2025 naliczono i zaksięgowano odsetki, które zostały zapłacone przez kontrahenta w tym samym roku, w którym nastąpiło ich naliczenie.
Niezapłacone odsetki nie stanowią przychodów podatkowych, więc odsetki naliczone zostały zaewidencjonowane jako przejściowe różnice podatkowe PR, na koncie P/PR/751/3/15.
Rys. 1 Dokument PKODS – naliczone odsetki dla rozrachunku F1
Odsetki zostały zapłacone przez kontrahenta 15.11.2025 – zostały one zaksięgowane jako przychody podatkowe. Rozliczono również przejściowe różnice podatkowe.
Rys. 2 Dokument PKODS – przeksięgowanie odsetek zapłaconych dla rozrachunku F1
Poniższa tabela przedstawia operacje księgowe i przykładowy sposób ich zaksięgowania w systemie Softlab.
Tabela 2 Operacje dla przykładu 1
Ponieważ różnice podatkowe PR i PX na koniec roku 2025 wynoszą 0 (salda roczne kont P/PR/751 i P/PX/751), to w pliku RPD za rok 2025 zostaną wykazane zerowe kwoty w polach K_2 i K_3.
Rys. 3 JPK KR PD za rok 2025 – węzeł RPD
Przykład 2 – odsetki zapłacone w następnym roku
Przykład dotyczy faktur F1, F2 oraz F3. Wszystkie zostały zapłacone 15.10.2025, a 31.10.2025 naliczono do nich odsetki. Jednakże kontrahent zapłacił tylko odsetki do faktury F1 (przykład 1), a odsetki do faktur F2 i F3 zostały zapłacone dopiero w roku 2026. Nie naliczano odsetek na dzień bilansowy.
Poniższa tabela przedstawia operacje księgowe i przykładowy sposób ich zaksięgowania w systemie Softlab.
Tabela 3 Operacje dla przykładu 2
Poniżej przedstawiono rozliczenie podatku na koniec roku 2025 i 2026.
Rys. 4 Obroty na kontach P na koniec roku 2025 – przed przeksięgowaniem na konta RPD
Przygotowujemy dane do JPK KR PD – uruchamiamy procedurę Przeksięgowanie różnic podatkowych na konta RPD, która zaksięguje saldo przejściowych różnic P/PR na konto RPD/K02. W pliku JPK KR PD odsetki nie zapłacone do końca roku 2025 będą wykazane w węźle RPD w pozycji K_2 jako Przychody niepodlegające opodatkowaniu w roku bieżącym.
Rys. 5 Dokument BZ (31.12.2025) – przeksięgowanie różnic podatkowych na konta RPD
Procedura zamknie także konta P/PR i przeniesie je na konta P/PX – będą one wykazywane jako bilans otwarcia roku 2026. W opisywanym przykładzie konta P/PX są nierozdzielne, więc nie będzie tworzony dokument BO w roku 2026.
Do pliku JPK KR PD (węzeł RPD) pobrane zostaną obroty roczne Ma konta RPD/K02 – wykazane zostaną w pozycji K_2.
Rys. 6 RPD za rok 2025 – pozycja K_2
Prześledźmy teraz kolejny rok, czyli 2026. Odsetki do faktur F2 i F3 naliczone w roku 2025 zostały zapłacone w roku 2026: rozrachunek ODS/LUB/25/2/1 został rozliczony w styczniu 2026, a rozrachunek ODS/LUB/25/3/1 w lutym. Po przeksięgowaniu odsetek zapłaconych saldo konta P/PX/751/12N wyzerowało się.
Rys. 7 Przeksięgowanie odsetek otrzymanych – rozrachunek ODS/25/2/1
Rys. 8 Obroty na koncie P/PX/751/3/15 w roku 2026
Sporządzamy JPK KR PD za rok 2026. Uruchamiamy procedurę Zaksięgowanie różnic podatkowych na konta pozabilansowe RPD, która zsumuje zapisy na kontach P oznaczonych znacznikiem PB3_PB (bez bilansu otwarcia) i zaksięguje tę sumę na kontach RPD/K03. Otrzymamy następujące zapisy:
Rys. 9Księgowanie na konta RPD – bilans zamknięcia roku 2026
Salda kont P i RPD na koniec roku 2026 przedstawiają się następująco:
Rys. 10 Koniec roku 2026 – obroty i salda kont P i RPD związane z odsetkami
Sporządzamy JPK KR PD za rok 2026. Tym razem obroty konta RPD/K03 ( kwotę -14,40 ) wykażemy w pozycji K_3 jako Przychody podlegające opodatkowaniu w roku bieżącym, ujęte w księgach rachunkowych lat ubiegłych.
Rys. 11 JPK KR PD za rok 2026 – węzeł RPD
Przykład 3 – odsetki bilansowe od należności – metoda 1 stornowania
Prześledźmy teraz fakturę F1 jeszcze raz, różnica będzie polegała na tym, że faktura zostanie zapłacona dopiero w roku 2026. W międzyczasie 31.12.2025 zostanie dokonana wycena rozrachunków i naliczone zostaną odsetki bilansowe, które nie stanowią przychodów podatkowych. Odsetki bilansowe zostaną wystornowane 01.01.2026 (metoda stornowania =1 w następnym dniu po dniu bilansowym). W momencie zapłaty odsetek będzie dokonywane przeksięgowanie różnic podatkowych PR na różnice podatkowe PX.
Tabela 4. Operacje księgowe dla przykładu 3
Przykład 4 – odsetki bilansowe – metoda 2 stornowania
Przykład 4 jest analogiczny do przykładu 3, czyli dotyczy odsetek naliczonych po wcześniejszym dokonaniu wyceny bilansowej rozrachunku. Jednakże w tym przykładzie odsetki bilansowe nie są stornowane w następnym dniu po dniu bilansowym, lecz dopiero w momencie naliczenia odsetek „zwykłych”, czyli w miesiącu, w którym nastąpiło rozliczenie należności.
Faktura F4 została wystawiona 8.09.2025 na kwotę 1000 zł netto z terminem płatności 22.09.2025. Faktura została zapłacona dopiero 15.01.2026 roku. Na koniec stycznia naliczono odsetki, notę wysłano kontrahentowi. Odsetki zostały zapłacone dopiero 16.02.2026.
Tabela 5 Operacje dla przykładu 4
Korzyści
- Oszczędność czasu działu księgowości: automatyczne księgowanie i rozliczanie różnic podatkowych w tle eliminuje ręczne odtwarzanie pozycji w arkuszach, szczególnie pracochłonne przy odsetkach i różnicach kursowych na przełomie roku.
Pełną informację o Asseco Softlab ERP można znaleźć na stronie https://assecobs.pl/softlab/.
Autor wpisu: Jolanta Socha